चीनची अर्थव्यवस्था : वस्तुस्थिती आणि चीनमधील आंतरिक परिस्थिती

चीनची अर्थव्यवस्था : वस्तुस्थिती आणि चीनमधील आंतरिक परिस्थिती

 

डॉ. राजू घनश्याम श्रीरामे 

भ्रमणध्वनी : ७६२०८८१७२९ 

ईमेल : smitarajan76@gmail.com 

बॉक्स 

चीनची डळमळीत अर्थव्यवस्था आणि एव्हरग्रॅन्ड सारख्या मोठ्या प्रमाणात संपत्ती निर्माण करणारी दिग्गज कंपनी ही आर्थिक वर्ष 2022 साठी प्रमुख चिंता म्हणून आकारस येत आहे. तथापि, केवळ जर  सध्याची तेथील आर्थिक घसरण ही तात्पुरती असेल तर भविष्यात पूर्ण प्रमाणात ही  मंदी टाळली जाऊ शकते.

लेख 

जगातील कोणत्याही बातम्या किंवा सामाजिक माध्यमांचा कुठेही शिरकाव झाली नसलेला किंवा अशा गोष्टीवरती पूर्णत: बंदी असलेला चीन हा देश आपल्या देशातील माहिती कुठेही बाहेर जावू देत नाही. किंबहुना अशा प्रकारची माहिती जगाला कळणार नाही याची पुरेपूर काळजी घेतानाच चीनवर पोलादी पकड असलेले शी जिनपिंग यांनी कुठलीही माहिती जगाला कळणार नाही याची आतापर्यंत तरी पुरेपूर काळजी घेतलेली आहे. चीनच्या अर्थव्यवस्थेचा विचार करताना सध्यातरी चीनच्या मालमत्तेची घसरण वाढतच चालली आहे, परंतु भविष्यात ती कमी होण्याची चिन्हे दिसत आहेत असे प्रतिपादन किलाई शेन तसेच  ब्लूमबर्ग यांच्या एकूणच बातम्या वरून कळून येत आहे. ऐवढे सर्व होत असतानाही चीनची अर्थव्यवस्था ढासळत असलेली दिसून येत आहे. मात्र असे होत असताना उर्वरित जग लवचिक  होत असलेले दिसुन येत आहे.  चीनची डळमळीत अर्थव्यवस्था आणि एव्हरग्रॅन्ड सारख्या मोठ्या प्रमाणात संपत्ती निर्माण करणारी दिग्गज कंपनी ही आर्थिक वर्ष 2022 साठी प्रमुख चिंता म्हणून आकारस येत आहे. तथापि, केवळ जर  सध्याची तेथील आर्थिक घसरण ही तात्पुरती असेल तर भविष्यात पूर्ण प्रमाणात ही  मंदी टाळली जाऊ शकते. आजपर्यंतचा  चायनीज इतिहास  हा आर्थीक चक्रांच्या छायेमध्ये खेळताना दिसून येत आहे. यामुळेचं चीनच्या अर्थव्यवस्थेतील केंद्रीभूत घटक मात्र  चांगलेचं  थकलेले दिसून येत आहेत.  चीनच्या अर्थव्यवस्थेबद्दल मिळणारी  माहिती ही खरी असो वा नसो,  मात्र हे निर्विवाद सत्य आहे की,  शेवटच्या मोठ्या आर्थिक  मंदीच्या पाच वर्षांनंतर, आणखी एक चिनी मालमत्ता  मोठ्या प्रमाणात क्रॅश होण्याची भीती असून संबंधित आर्थिक अशांतता ही जागतिक बाजारपेठांना पुन्हा एकदा त्रास देत आहे.  यामुळे जागतिक बाजारपेठेत चीन विरुध्द इतर देश असेच चित्र पहायला दिसून येत आहे. यात अजूनही काही गोष्टी बदललेल्या  दिसून येत नाहीत. आंतरराष्ट्रीय बाजारात चीन व  ऑस्ट्रेलियन डॉलर या सारख्या कमोडिटी चलने आणि कोमास्तु सारख्या बांधकाम उपकरण निर्मात्यांचे शेअर्स आधीच वेगाने विकले गेलेले दिसून येत आहेत.  आज आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत लक्झरी वस्तू आणि औद्योगिक उपकरणांवरील चिनी खर्चाच्या मोठ्या प्रदर्शनासह युरोपला यूएस पेक्षा संपार्श्विक हानीचा अधिक धोका असल्याचे दिसून येत आहे. डीजे वु, कैसा ग्रुप होल्डिंग्ज-डिफॉल्ट असलेले पहिले चीनी रिअल - इस्टेट विकासक  2014 मध्ये ऑफशोअर डेट मार्गावर – असलेले पुन्हा असे करण्यास तयार दिसुन येत आहेत.  यात मात्र इतर गोष्टी खूप वेगळ्या दिसतात.  एक तर मालमत्ता कर्जाचे प्रमाण लक्षणीयरित्या मोठे असलेले दिसते.  सर्वात अडचणीत असलेल्या मोठ्या विकसक, एव्हरग्रेन्डकडे जून महिन्यापर्यंत $ 300 अब्ज पेक्षा जास्त दायित्वे होते.   आर्थिक वर्ष 2014 पासून उद्योगाचे एकूण व्याज - असणारे कर्ज 2020 मध्ये 25 ट्रिलियन युआन ($3.9 ट्रिलियन) पेक्षा दुप्पट झाले,  गोल्डमन साचेस आणि परदेशी गुंतवणूकदार  या व्यवसायात मोठ्या प्रमाणात गुंतलेले दिसून आहेत.  आज चीनमधील आघाडीच्या विकासकाकडे $17 अब्जाहून अधिक उच्च - उत्पन्न ऑफशोअर कर्ज आहे जे पुढील मे पूर्वी परिपक्व होत आहे.  आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी गेल्या अर्ध्या दशकात आपली शक्ती पूर्णपणे मजबूत केलेली  दिसून येत आहे. सन 2022 च्या सुरुवातीस त्यातील  लक्षणीय वाढ मंदावली असून अर्थव्यवस्था हळूहळू हे धक्के खाण्यासाठी तयार होत आहे. सध्या हा त्रास सहन करण्यास तयार असल्याचे दिसून येत आहे. सध्याच्या या काळात अर्थव्यवस्थेत पूर्ण वाढ झालेल्या चिनी आर्थिक संकतामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत  आर्थिक  मंदीचे आगमन होण्याची शक्यता नाकारता येत नसली तरी सन 2022 ची ही एक  उग्र सुरुवात असल्याचे संकेत दिसून येत आहेत. चीनच्या ऑफशोअर मालमत्तेच्या कर्जाची पुढील पुनर्रचना - त्यानंतर २०२२ या आर्थिक वर्षाच्या उत्तरार्धातआर्थिक  वाढीची पुनरावृत्ती होण्याची दाट शक्यता अधिक आहे. यापेक्षा मोठा आर्थिक धोका हा पुढील वर्षांमध्ये असू शकतो.  हा धोका चीनच्या राजकीय आणि लोकसंख्याशास्त्रीय अशा  दोन्ही कारणांमुळे निर्माण होण्याची दाट शक्यता दिसून येत आहे. , चीनसाठी मुख्य संरचनात्मक वाढीचा चालक म्हणून गृहनिर्माण क्षेत्रात ही आर्थिक वाढ परत येण्याची शक्यता  सध्यातरी दिसून येत नाही. सध्या चीनमध्ये शी जिनपिंग यांनी स्वत:ला विशेष अधिकार देवून त्यांनी आपला कार्यकाळ वाढविलेला आहे. ही विशेषत:  त्यांच्या नेतृत्वाची स्वयंपूर्णता आणि कार्यक्षमता याबरोबरच  आर्थिक वाढीवर राजकीय नियंत्रण  या बाबीला विशे प्राधान्य  प्राधान्य देण्याची त्यांची स्पष्ट इच्छा लक्षात घेता चीनच्या अर्थव्यवस्थेत घसरण सुरु झालेली दिसून येत आहे.   या मालमत्तेची घसरण अजूनही खराब होत चालली आहे परंतु काही मात्र अंधारातही प्रकाशाचे संकेत मिळत आहेत. चीनच्या अर्थव्यवस्थेत सध्या पूर्ण प्रमाणात आर्थिक  मंदी आणि जागतिक आर्थिक संसर्ग टाळता येऊ शकतो यावर विश्वास ठेवण्याची काही महत्त्वाची संरचनात्मक कारणे आहेत.  अशा वेळी त्यांची विशेष काळजी घेणे चीनच्या अर्थव्यवस्थेसाठी आवश्यक झालेले आहे.  सध्या चीनच्या रियाल इस्टेट किंवा गृहनिर्माण क्षेत्रात निवासी मजल्यावरील जागा विक्री सुरू झाली तरीही मागणी वर्षानुवर्षे झपाट्याने कमी होत असल्याचे दिसून येत आहे. सध्या तेथील माहितीचा उच्च-फ्रिक्वेंसी दैनिक डेटा दर्शवितो की,  30 मध्यम आणि मोठ्या शहरांमधील सरासरी विक्री अलीकडच्या आठवड्यात स्थिर झालेली  दिसून येत आहे. ही सध्यातरी जरी कमी पातळीवर आहे तरी या क्षेत्रात ऑक्टोबरमध्ये तारण कर्ज देणे अधिक सुलभ करण्याच्या प्रयत्नांना अनुसरून, तसेच मजबूत विकासकांना देशांतर्गत बाँड मार्केटमध्ये कमकुवत लोकांकडून प्रकल्प ताब्यात घेण्यास परवानगी देण्याच्या प्रयत्नांना अनुमती देताना दिसून येत आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सरकारने आता बँकांच्या राखीव आवश्यकतेचे प्रमाण कमी करण्यासाठी एक मजबूत आर्थिक-सुलभ संदेश प्रसारित केलेला दिसून येत आहे. ज्यामुळे कर्ज देण्यासाठी अंदाजे 1.2 ट्रिलियन युआन ($189 अब्ज) जारी केले जातील अशी दाट शक्यता दिसून येत आहे.  बीजिंग एव्हरग्रेंडेशी संबंधित कोणत्याही बाजारातील अशांततेशी लढण्यासाठी तयार असल्याचे संकेत देखील देताना दिसून येत आहे. तथापि यासाठी आजपर्यंत बीजिंगने किती काळ वाट पाहिली असेल याबद्दल अजूनही प्रश्न्चींह आहेत. याचे कारण कि, चीन आपल्या देशातील माहिती कधीच सहजासहजी बाहेर पडू देत नाही. परंतु चीनच्या बाजारपेठेचे होणारे हे नुकसान अद्याप लक्षणीय असेल अशी शक्यता आहे. या संदर्भात  ऑक्सफर्ड इकॉनॉमिक्स असे मत नोंदवते की,  जर निवासी स्थिर मालमत्ता गुंतवणूक 2015 मधील शेवटच्या मोठ्या मालमत्तेच्या मंदीच्या वेळी समान प्रमाणात घसरली तर  ऑक्सफर्डच्या परिस्थितीत, आर्थिक वर्ष  2022 च्या चौथ्या तिमाहीत 8.8% वर्ष – दर - वर्ष घसरणीसह - चिनी   अर्थव्यवस्था ही पुढील वर्षी सकल देशांतर्गत उत्पादन वाढ 3% इतकी कमी असू शकते असाच एकूण अंदाज आहे.  सन 2022 च्या शेवटच्या तिमाहीत 0.7 टक्के गुणांच्या क्रमाने जागतिक वाढीचा फटका  चीनच्या अर्थव्यवस्थेसाठी देखील लक्षणीय असेल. यामुळे भविष्यात  धातूच्या किमती देखील झपाट्याने खाली येतील.  ऑक्टोबरमध्ये, उपलब्ध माहितीच्या नवीनतम महिन्यात, चीनी निवासी गुंतवणूक एका वर्षापूर्वीच्या तुलनेत आधीच 3% कमी झालेली  होती.  जर सरकारने एव्हरग्रेंडच्या ग्राहकांना त्यांची घरे मिळतील हे पटवून दिले तर  बँकांच्या उच्च कर्जासह विक्री पुन्हा वाढू लागली, तर ते इतके वाईट होणार नाही.  सन 2015 च्या तुलनेत गृहनिर्माण यादी खूपच कमी आहे. सन 2021 च्या उत्तरार्धात सुमारे 1½ वर्षांची विक्री ही सन 2015 मधील 2½ वर्षांच्या तुलनेत, ANZ बँकेच्या मते, ती पूर्वीच्या पातळीला येवू शकते.  याचाचं  अर्थ असा की  गृहनिर्माण क्षेत्रातील गुंतवणूक देखील लवकर पुनर्प्राप्त अवस्थेपर्यंत  येऊ शकते.   सध्यातरी खूप कठीण भांडवली नियंत्रणे अंतिम मंदीनंतर स्थापन करण्यात आलेली आहेत. याचाच अर्थ असा आहे की बीजिंगचे चलनविषयक धोरण आता सुधारित असून त्यात कमी "गळती" झालेली आहे.  मध्यवर्ती बँकेने चलनविषयक धोरण सुलभ केल्यामुळे, परदेशात पळून जाण्याऐवजी रिअल इस्टेटसह देशांतर्गत मालमत्ता बाजारांमध्ये अधिक रोख घरातच राहतील.  हे बीजिंगला फेड दर वाढीविरूद्ध मजबूत संरक्षण प्रदान करते. जगातील सर्वात कर्जदार रिअल-इस्टेट फर्म एव्हरग्रँडने बांधकाम पुन्हा सुरू झाले आहे,  हे दाखवण्यासाठी सोशल मीडियावरती मोहिम सुरू केलेली आहे.  आज चीनमध्ये लोकांना  घरे वितरीत करण्यासाठी जे काही लागेल ते सर्वच करत आहे.  WSJ ही चीनच्या या घटनाक्रमाकडे यअस्वस्थ खरेदीदारांच्या अगतिकतेशी करीत असलेली दिसून येते आहे. एमिली सिउथ,  वॉल स्ट्रीट,  जर्नल इंटरएक्टिव्ह एडिशन या संदर्भात असे म्हणते आहे कि,  जरी चिनी बँकिंग डेटाला संशयाच्या  भूमिकेतून पाहणे नेहमीच शहाणपणाचे असले तरी, अनेक वर्षांच्या भांडवल उभारणी, बेलआउट आणि उद्योग एकत्रीकरणानंतर सध्यातरी बँका माफक प्रमाणात चांगल्या स्थितीत दिसत आहेत . विशेषतः सर्वात मोठ्या बँकाचा यात समावेश आहे. कोर टियर-वन भांडवल-पर्याप्तता गुणोत्तर  हे 11% च्या आसपास स्थिर झालेले  आहे.  सन  2014 च्या उत्तरार्धापासून व्यावसायिक बँकांचे एकूण भांडवल पर्याप्तता गुणोत्तर सुमारे 1.5% टक्के गुणांनी वाढलेले आहे. यामुळे देशांतर्गत आणि परदेशात मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक संसर्गाचा धोका कमी होत असल्याचे दिसून आलेले आहे. चीनला त्याच्या ताज्या मालमत्तेच्या समस्यांपासून सुरक्षितरीतीने स्थिरत्व प्रदान करण्याची अजूनतरी कुणीही हमी दिलेली नाही. या संदर्भात आगामी  काळात किती अतिरिक्त सरकारी मदत मिळणार आहे आणि बीजिंग एव्हरग्रेंडेचे अनेक अपूर्ण प्रकल्प आणि नाखूष असलेल्या चीनी  ग्राहकांना किती चपळपणे सरकार हाताळते यावरती हे सर्व अवलंबून आहे. परंतु  शी  जिनपिंग यांच्यासाठी महत्त्वपूर्ण  या वर्षात,  चीनच्या अर्थव्यवस्थेला खरोखरच शिक्षा देणारी आर्थिक मंदी आणि भविष्यात  वाढणारी आर्थिक संकटे हे खरोखरच धोकादायक  असणार असून भारताची वेगाने होणारी वाढ चीनच्या अर्थव्यवस्थेला तडाखा देणार आहे. इतरांच्या दृष्टीने हे राजकारण असेल परंतु भविष्यात  ते कदाचित टाळले जाईल. आता मात्र हे सर्व चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर आर्थिक संकटाची ढग आहेत ऐवढे मात्र खरे.

(लेखक हे जीवन विकास महाविद्यालयाला उपप्राचार्य असून रातुम नागपूर विद्यापीठाच्या अर्थशास्त्र अभ्यास मंडळाचे सदस्य आहेत. )