चीनच्या अर्थव्यवस्थेचे अंतरंग

चीनच्या अर्थव्यवस्थेचे अंतरंग

 

डॉ. राजू घनश्याम श्रीरामे 

भ्रमणध्वनी : ९०४९९४०२२१ 

ईमेल : smitarajan76@gmail.com 

बॉक्स 

येत्या आर्थिक वर्षात चीनचे महत्वाचे दोन आर्थिक पॉवरहाऊस ग्वांगडोंग आणि जिआंगसू महत्त्वाच्या प्रकल्पांवर अर्थसंकल्पीय आर्थिक खर्च वाढवत आहेत.  ग्वांगडोंग, ज्याचा जीडीपी हा  दक्षिण कोरियाच्या तुलनेत आहे अत्यंत चांगला आहे .

 लेख 

चीनला असे वाटत आहे की, कोरोना व्हायरसच्या अथक जागतिक प्रसारामुळे आणि यूएस-प्रेरित भू-राजकीय तणावामुळे असंख्य अनिश्चिततेचा सामना करत, चीन आर्थिक वर्ष २०२२ च्या सुरुवातीला समुद्रमंथन करून आपली अर्थव्यवस्था सुनिश्चित करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. येणा-या काळात अंतर्गत गुंतवणूक आणि परकीय व्यापार निःसंशयपणे देशाची निरंतर वाढ आणि  आर्थिक समृद्धी पुढे नेण्यासाठी पुढाकार घेईल अशी अपेक्षा आहे.  महागाई आणि साथीच्या आजाराच्या भोवऱ्यात गुरफटलेल्या अमेरिकेच्या विपरीत, चीनची अर्थव्यवस्था आता चांगल्या स्थितीत आहे. चीनची  देशांतर्गत विक्री अत्यंत वेगवान स्वरुपात सुरु आहे. चिनी वस्तूंची विदेशी मागणी सुध्दा मजबूत असलेली दिसून येत आहे. चीनच्या चलन, युआनचे मूल्य सुद्धा विविध विदेशी चलनांच्या तुलनेत वाढलेले आहे.  आर्थिक वर्ष २०२१ मध्ये सरासरी मासिक चलनवाढ २ टक्क्यांपेक्षा कमी राहिलेली होती,  ज्यामुळे चीनच्या मध्यवर्ती बँकेला २०२२  साठी व्याजदर कमी ठेवता येणार आहेत. चिन मधील देशाच्या अंतर्गत उद्योगांना त्यांच्या व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी स्वस्त कर्ज  मिळविण्याचा  आनंद घेता येईल अशी परिस्थिती आहे.  डिसेंबर २०२१ मध्ये वार्षिक सेंट्रल इकॉनॉमिक वर्क कॉन्फरन्स (CEWC) नंतर, सर्व चीनी प्रांत आर्थिक प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत.   येत्या आर्थिक वर्षात चीनचे महत्वाचे दोन आर्थिक पॉवरहाऊस ग्वांगडोंग आणि जिआंगसू महत्त्वाच्या प्रकल्पांवर अर्थसंकल्पीय आर्थिक खर्च वाढवत आहेत.  ग्वांगडोंग, ज्याचा जीडीपी हा  दक्षिण कोरियाच्या तुलनेत आहे अत्यंत चांगला आहे . आर्थिक वर्ष  २०२२  मध्ये या दोन्ही प्रांतात शेकडो लक्षणीय भांडवली गुंतवणूक प्रकल्प उभारण्यासाठी अतिरिक्त ९००  अब्ज युआन खर्च करण्याची चीनी सरकारची योजना दिसून येत आहे, ज्यात शहरी मेट्रो प्रणाली, शहरांतर्गत जलद रेल्वे वाहतूक व्यवस्था, नवीन ऊर्जा यांचा समावेश आहे.  विविध प्रकल्प आणि  २० राज्यस्तरीय धोरणात्मक औद्योगिक तळ भाई केली जात आहेत. यात शांघाय व  चिनी अर्थव्यवस्थेचे दुसरे इंजिन, यांगत्झे डेल्टा प्रांतांना नवीन आणि उच्च-तंत्र नवकल्पनांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी तपशीलवार योजना विकसित केलेली दिसून येत आहे. सिईडब्ल्यूसि ने २०२२ मध्ये "स्थानिक सरकारांद्वारे योग्य-स्तरीय प्रगत पायाभूत सुविधा गुंतवणुकीसाठी" टोन सेट केलेला आहे, एक नवीन धोरण मार्गदर्शक तत्व जे भांडवली गुंतवणूक प्रकल्पांबाबत स्पष्ट करण्यासाठी निश्चित केलेले आहे. चीनचा गेल्या ४० वर्षांचा  सर्वांगीण आर्थिक विकास  व त्याचा इतिहास दर्शवितो की,  जेव्हाही देशाला आर्थिक मंदीचा सामना करावा लागला , जसे की १९९७  चे  आशियाई आर्थिक संकट व २००८ – २००९  ची यूएस सबप्राइम डेट मंदी आणि त्यानंतरची जागतिक आर्थिक उलथापालथ असो चिनी धोरणकर्त्यांनी नेहमीच नवीन व्यवस्था तयार करण्यासाठी अंतर्गत पायाभूत गुंतवणूकीचा विस्तार करण्यावर विश्वास ठेवलेला होता.  यात विकास कालावधी आणि, चीनसाठी अद्वितीय असलेल्या दोन आर्थिक वैशिष्ट्यांनी देशाला ही बहुमोल संधी प्रदान केलेली आहे.  यातील एक म्हणजे चिनी घराण्यातील बचतीची कमालीची पातळी आणि दुसरी म्हणजे महागाई कमी ठेवण्याची केंद्र सरकारची उत्कट क्षमता ह्या दोन वैशिष्ट्यांचा यात समावेश आहे.  जर चीनचा सीपीआय नोव्हेंबरमध्ये अमेरिकेने नोंदवल्याप्रमाणे ६.८ टक्के चालत असेल, तर चीनच्या मध्यवर्ती बँकेला गुंतवणूक कमी करून व्याजदरात लक्षणीय वाढ करावी लागली असती.  परंतु यात आर्थिक वर्ष २०२२  मध्ये, चीनला गतिशील आणि योग्य अर्थव्यवस्थेच्या स्थूल  वातावरणाचा सामना करावा लागेल.  यूएस फेडरल रिझर्व्हच्या विपरीत, जे  महागाई रोखण्यासाठी दर वाढवेल, चीनच्या मध्यवर्ती बँकेने एक वर्षाच्या बेंचमार्क कर्जाच्या प्राइम रेटमध्ये कपात केलेली दिसून येत आहे.   डिसेंबर  २०२१ रोजी देशातील बँका आणि इतर मोठ्या कर्जदारांना १ ट्रिलियन युआन अतिरिक्त तरलता एलपिआर जारी केल्यानंतर,  जगातील दोन सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांमधील भिन्न वित्तीय धोरणे चीनला अधिक अनुकूल वाढीच्या स्थितीत स्पष्टपणे स्थान देताना दिसून येत आहेत. चीनी अर्थव्यवस्था ही आपला  परकीय व्यापार बळकट करण्यासाठी प्रयत्न करत आहे . चीनच्या जीडीपी  वाढीचा आणखी एक मजबूत भाग म्हणजे कोविड १९  साथीच्या आजाराशी लढा देण्यासाठी तसेच  घरात अडकलेल्या परदेशी ग्राहकांची वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी व  इतर अर्थव्यवस्थांना मदत करण्यासाठी, चिनी कारखाने सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय पुरवठा आणि दैनंदिन गरजा तयार करण्यासाठी  सद्याच्या घडीला चोवीस तास कार्यरत आहेत, जे २०२१ पासून सुरू झालेले दिसून येत  आहेत. साखर निर्यातीचा ऐतिहासिकदृष्ट्या मोठा वाटा  या वर्षी पहिल्या ११  महिन्यांत एकूण निर्यात २१.८ टक्क्यांनी वाढलेला दिसून येत आहे.  आरसीईपि सह जगातील सर्वात मोठे मुक्त व्यापार क्षेत्र, चीनचा जपान आणि आसियान देशांसोबतचा परकीय व्यापार २०२२  च्या सुरुवातीला नवीन उच्चांक गाठेल अशी चीनच्या सरकारला अपेक्षा आहे.  याशिवाय चिनच्या शक्तिशाली बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्हने आशिया, आफ्रिका ते मध्य पूर्व, युरोप आणि पॅसिफिक बेटांपर्यंत अनेक संथ  अर्थव्यवस्थांना बाहेर काढलेले  दिसून येत आहे, ज्यामुळे चीनच्या परकीय व्यापाराला नवीन चालना मिळालेली  दिसून येत आहे.  असे मानले जाते की प्रतिष्ठित उपक्रम, चीनच्या सतत वाढणाऱ्या परकीय चलनाच्या साठ्याद्वारे समर्थित, कमी विकसित अर्थव्यवस्थांना लक्षणीय आवश्यक निधी प्रदान करेल आणि त्या अर्थव्यवस्था बंद करेल. त्यामुळे अनिश्चित मागणी, पुरवठ्याचे धक्के आणि कमकुवत अपेक्षांसह "तीनपट आर्थिक दबाव" असताना, चिनी नेतृत्वाचे द्विपक्षीय "अंतर्गत आणि बाह्य परिसंचरण" विकास धोरण उदयास येईल.  देशाच्या झपाट्याने भरभराट होत असलेल्या ४५०  दशलक्ष मध्यमवर्गाच्या उपभोग शक्तीद्वारे मदत केलेली ही रणनीती, चीनमध्ये पाच वर्षांच्या उच्च-गुणवत्तेच्या आर्थिक वाढीसाठी पाया घालेल.  आज देशाची लोकसंख्या २०३५  पर्यंत टिकणाऱ्या मानवी भांडवलाच्या बाबतीत यूएसपेक्षा अधिक महत्त्वपूर्ण फायदा देत आहे .  चीनच्या  अर्थव्यवस्थेत वर्षानुवर्षे होणारी आर्थिक  वाढ ही ५ G आणि AI तंत्रज्ञानाने दाखवल्याप्रमाणे, देशाच्या तांत्रिक प्रगतीचा शोध  भविष्यात कधीही थांबणार नाही अशी स्थिती दिसून येत आहे.  चिनी कंपन्यांवर बाईडेन प्रशासनाच्या विस्तारित तंत्रज्ञान क्रॅकडाऊनमुळे तंत्रज्ञानाच्या स्वयंपूर्णतेसाठी चीनी नेतृत्वाचा संकल्प केवळ कठोर होईल, जसे की अलीकडेच लाँच केलेले दुर्मिळ-पृथ्वी बेहेमथ – चाएना रेअर अर्थ ग्रुप कॉर्पोरेशन हे  अत्यावश्यक खनिज संसाधन उद्योगाचे एकत्रीकरण करून चीनची जागतिक स्पर्धात्मकता टिकवून ठेवण्यास भविष्यात  मदत करणार आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात अमेरिकन सरकारच्या गुंडगिरीला सामोरे जाण्यासाठी चिनला या निमित्याने एक ट्रम्प कार्ड देईल असा अंदाज आहे.  चीनच्या मते  यूएस सरकारची चीनबद्दलची भांडखोर किंवा अगदी शत्रुत्वाची धोरणे बीजिंगमधील धोरणकर्त्यांना त्यांची स्पर्धा सुरू ठेवण्यास बाध्य करणार आहे. ही चीनची अंतर्गत धोरणे चीनच्या राष्ट्रीय-सुरक्षा धोरणाचा पुनर्विचार करण्यास आणि त्याच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या परिसीमा व  अधिक संसाधनांवर लक्ष केंद्रित करण्यास प्रवृत्त करतात. चीनला असे वाटत आले आहे की, भविष्यात  अमेरिकेचा हल्ला रोखण्यासाठी चीन ,रशिया, जर्मनी, फ्रान्स, इटली, जपान, दक्षिण कोरिया आणि इराण या सर्व गैर-अमेरिकन अर्थव्यवस्थांशी घनिष्ठ आर्थिक संबंध  जोडून मैत्रीपूर्ण करार करावेत.  टेस्लाचे संस्थापक आणि जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती इलॉन मस्क यांनी डिसेंबरमध्ये वॉल स्ट्रीट जर्नलने घेतलेल्या एका मुलाखती दरम्यान म्हटले होते की,  चीनची अर्थव्यवस्था दोन ते तीन वेळा अमेरिकेला मागे टाकु शकेल.  वर्ष १९८० पासून चीनची अविरत वाढ, लोकांची उद्योजकता आणि अडचणीच्या काळात अर्थव्यवस्थेत नेव्हिगेट करण्याची चीनी सरकारची अतुलनीय क्षमता लक्षात घेता, त्याचे भाकीत  अगदी व्यवस्थित आहे असे समजायला हरकत नाही.   जगाच्या दृष्टीने चीनची अर्थव्यवस्था कोसळल्याचे नेहमीच वाटते परंतु इतिहासाने ते चुकीचे सिद्ध केलेले  आहे. भविष्यात चीनला कोण शह देवू शकेल हे पाहणे अधिक मनोरंजक ठरणार आहे. 

(लेखक हे रातुम नागपूर विद्यापीठाच्या अर्थशास्त्र अभ्यास मंडळाचे सदस्य असून पदवी महाविद्यालयाला अर्थशास्त्र विषयाचे अधिव्याख्याता आहेत)